Një rrugë me kalldrëm, e ndërtuar rreth 7,000 vjet më parë, është zbuluar nën ujërat e Detit Adriatik pranë ishullit Korçula në Kroaci, duke sjellë dëshmi të reja mbi nivelin e zhvillimit dhe organizimit të komuniteteve neolitike në rajon.
Zbulimi u bë në sitin arkeologjik nënujor të Solinës, një prej vendbanimeve prehistorike më të rëndësishme të Mesdheut. Sipas arkeologëve, rruga shërbente si lidhje mes vendbanimit dhe pjesës kryesore të ishullit.
E gjerë rreth katër metra, rruga është ndërtuar me pllaka guri të vendosura me kujdes dhe sot ndodhet 4 deri në 5 metra nën sipërfaqen e detit. Për mijëra vjet ajo ka qenë e mbuluar nga balta dhe sedimentet detare, çka ka bërë të mundur ruajtjen e saj në gjendje të shkëlqyer.
Zbulimi është rezultat i bashkëpunimit mes Universitetit të Zadarit, Muzeve të Dubrovnikut, Muzeut të Qytetit të Kaštelës dhe Muzeut Bashkiak të Korçulës, me ndihmën e zhytësve dhe fotografëve nënujorë. Datimet tregojnë se rruga është përdorur rreth vitit 4900 para erës sonë.
Një ishull artificial nga periudha neolitike
Rruga çon drejt vendbanimit të Solinës, i cili, sipas studiuesve, ishte ndërtuar mbi një ishull artificial të krijuar nga ndërhyrja njerëzore dhe i lidhur me Korçulën përmes një rripi të ngushtë toke.
Siti u identifikua në vitin 2021 nga arkeologu Mate Parica i Universitetit të Zadarit, pasi ai vuri re formacione të pazakonta në fundin e detit përmes imazheve satelitore. Zhytjet e mëvonshme zbuluan mure guri dhe mbetje të një vendbanimi të mirëorganizuar.
Ekspertët vlerësojnë se pozicioni i mbrojtur i Solinës në Adriatik ka luajtur rol vendimtar në ruajtjen e strukturave, pasi ishujt përreth kanë zbutur ndikimin e dallgëve ndër shekuj.
Siti ndodhet në një gji mes qytetit të vjetër të Korçulës dhe fshatit Lubardë. Muret e vendbanimit ndodhen rreth katër metra nën ujë dhe janë të dukshme edhe për zhytësit amatorë, ndërsa një pjesë e objekteve të zbuluara ekspozohen në Muzeun Bashkiak të Korçulës.
Datimi me radiokarbon i mbetjeve prej druri të gjetura pranë vendbanimit konfirmon se ai është ndërtuar rreth vitit 4900 para erës sonë, në periudhën neolitike, kur komunitetet filluan të braktisnin jetën nomade dhe të krijonin vendbanime të përhershme.
Arkeologët ia atribuojnë ndërtimin e rrugës dhe të vendbanimit kulturës Hvar, një kulturë e njohur neolitike dhe e epokës së bakrit që u zhvillua përgjatë bregdetit lindor të Adriatikut. Në zonë janë zbuluar gjithashtu sëpata guri, tehe, enë qeramike të zbukuruara dhe objekte të tjera karakteristike të kësaj kulture.
Zbulohet edhe një vendbanim i dytë nën ujë
Gjatë kërkimeve në Solinë, studiuesit identifikuan edhe një vendbanim tjetër të panjohur më parë në Gjirin e Gradinës, në anën tjetër të ishullit Korçula.
Edhe ky vendbanim ndodhet 4 deri në 5 metra nën ujë dhe paraqet ngjashmëri të mëdha me Solinën, si në arkitekturë ashtu edhe në objektet e gjetura. Zhytësit kanë zbuluar sëpata guri, tehe dhe fragmente qeramike që lidhen gjithashtu me kulturën Hvar.
Sipas arkeologëve, ekzistenca e dy vendbanimeve të ngjashme pranë të njëjtit ishull tregon se Korçula ka pasur një popullsi neolitike shumë më të madhe dhe më të organizuar sesa mendohej deri më sot.
Vendbanimet neolitike të fundosura janë jashtëzakonisht të rralla në Mesdhe, pasi shumica e vendbanimeve bregdetare janë shkatërruar nga erozioni ose kanë mbetur mbi nivelin e detit. Për këtë arsye, zbulimi në Korçulë konsiderohet një burim i rëndësishëm informacioni për mënyrën e jetesës, teknikat e ndërtimit dhe organizimin shoqëror të komuniteteve që jetonin përgjatë brigjeve të Adriatikut rreth shtatë mijë vjet më parë./KultPlus.com
