Skivjani me reduktime të shpeshta të energjisë, ankohen banorët
PRISHTINË, 9 korrik 2026 – Të dhënat e reja rajonale, të publikuara sot nga UNFPA, Fondi i Kombeve të Bashkuara për Popullsi, në prag të Ditës Botërore të Popullsisë (11 korrik), zbulojnë një mospërputhje të thellë midis aspiratave të të rinjve për familjen dhe lindjen e fëmijëve dhe realiteteve demografike në Evropën Lindore dhe Azinë Qendrore.
Gjetjet, pjesë e Anketës Globale të UNFPA-së për të Ardhmen Demografike (Demographic Futures Survey), sfidojnë narrativat e zakonshme që flasin për zhgënjimin e të rinjve ose rënien e interesit të tyre për të pasur fëmijë. Përkundrazi, të dhënat tregojnë se të rinjtë në mbarë rajonin vazhdojnë t’i japin një rëndësi të madhe familjes, por përballen me pengesa të rëndësishme strukturore që i pengojnë të realizojnë synimet e tyre për të pasur fëmijë.
Gjetjet kryesore:
Shumë optimistë për të ardhmen e tyre: Të rinjtë në Evropën Lindore dhe Azinë Qendrore janë dukshëm më optimistë se bashkëmoshatarët e tyre në një grup krahasues të vendeve të Evropës Perëndimore dhe Azisë Lindore. Rreth 65 për qind shprehen pozitivë për të ardhmen e tyre (krahasuar me vetëm 50 për qind në grupin krahasues), megjithëse raportojnë nivele dukshëm më të larta shqetësimi lidhur me konfliktet, krizat ekonomike dhe papunësinë.
Familja, martesa dhe prindërimi mbeten vlera të rëndësishme: Martesa dhe prindërimi vazhdojnë të jenë synimet kryesore në jetë. Shtatëdhjetë e nëntë për qind e të anketuarve dëshirojnë të martohen – dukshëm më shumë se 63 për qind në grupin krahasues. Gëzimi dhe lumturia janë arsyet kryesore për të pasur fëmijë, të cilat 87 për qind e të anketuarve i konsiderojnë “të rëndësishme” ose “shumë të rëndësishme”. Shumica dërrmuese dëshiron të ketë dy ose më shumë fëmijë, duke e konsideruar familjen si një shtyllë të identitetit dhe lumturisë së tyre. Numri mesatar ideal i fëmijëve në vendet dhe territoret e rajonit me fertilitet të ulët është 2.6 për gratë dhe 2.9 për burrat, ndërsa në vendet me fertilitet të lartë është 3.7.
Aspiratat mbeten të parealizuara deri në fund të të 30-ave: Shumica e të anketuarve të moshës 35–39 vjeç nuk kanë arritur të realizojnë aspiratat e tyre familjare. Më shumë se një në pesë gra (22 për qind) në këtë grupmoshë nuk kanë fëmijë – një situatë që pothuajse në të gjitha rastet nuk është zgjedhja e tyre. Në fakt, 95 për qind e tyre dëshirojnë të kenë fëmijë, në kontrast të theksuar me vendet e grupit krahasues, ku të mos pasurit fëmijë është më shpesh rezultat i një zgjedhjeje personale.
Hendek i madh i fertilitetit: Ekziston një hendek i konsiderueshëm midis numrit të fëmijëve që të rinjtë thonë se dëshirojnë të kenë dhe numrit të fëmijëve që në të vërtetë kanë deri në fund të të 30-ave: 1.25 për gratë dhe afër 2 për burrat. Hendeku është më i madh në Ukrainë, ku numri ideal i fëmijëve për gratë është tre, ndërsa mesatarja reale është pak më shumë se një.
“Larg nga ajo që të largohen nga familja, të rinjtë në rajon thjesht nuk shohin se kushtet e nevojshme ekzistojnë për të realizuar aspiratat e tyre”, tha Florence Bauer, Drejtoreshë Rajonale e UNFPA-së për Evropën Lindore dhe Azinë Qendrore.
“Gjetjet e anketës janë një thirrje për qeveritë që të dëgjojnë të rinjtë, të kuptojnë pengesat me të cilat përballen dhe të hartojnë politika që i mbështesin në realizimin e aspiratave të tyre për familjen dhe prindërimin.”
Sipas anketës, pengesat kryesore janë të natyrës materiale. Pasiguria financiare është pengesa më e madhe si për krijimin e partneritetit ashtu edhe për prindërimin. Ajo pasohet nga mungesa e banimit të përshtatshëm, problemet shëndetësore, vështirësia për të gjetur partnerin e duhur dhe shqetësimet për shpërndarjen e pabarabartë të kujdesit për fëmijët dhe punëve të shtëpisë.
Anketa nxjerr në pah një model të përbashkët në të gjithë rajonin, sipas të cilit të rinjtë ndjekin një renditje të caktuar në jetë: punësimi dinjitoz duhet të vijë përpara banimit të pavarur, banimi i pavarur përpara një partneriteti të qëndrueshëm dhe partneriteti i qëndrueshëm përpara prindërimit. Kur mungon një hallkë në këtë zinxhir, çdo hap i mëtejshëm në jetë shtyhet ose mbetet i pezulluar.
“Kjo anketë tregon qartë pse politikat që përpiqen të ndikojnë në vendimet e të rinjve për të pasur fëmijë përmes stimujve ose presionit nuk funksionojnë – ato ndërhyjnë në fazën e gabuar, në fund të një zinxhiri etapash jetësore, hallkat e mëhershme të të cilat shpesh janë të këputura”, tha znj. Bauer.
