Plastikat janë një “rrezik i rëndë, në rritje dhe i nënvlerësuar” për shëndetin e njeriut dhe planetit, ka paralajmëruar një rishikim i ri i ekspertëve. Bota është në një “krizë plastike”, përfundoi ai, e cila po shkakton sëmundje dhe vdekje nga foshnjëria deri në pleqëri dhe është përgjegjëse për të paktën 1.5 trilionë dollarë në vit në dëme të lidhura me shëndetin.
Shkaku i krizës është një përshpejtim i madh i prodhimit të plastikës, i cili është rritur me më shumë se 200 herë që nga viti 1950 dhe pritet të trefishohet përsëri në më shumë se një miliard ton në vit deri në vitin 2060. Ndërsa plastika ka shumë përdorime të rëndësishme, rritja më e shpejtë ka qenë në prodhimin e plastikës njëpërdorimshme, siç janë shishet e pijeve dhe enët e ushqimit të shpejtë.
Si rezultat, ndotja nga plastika është rritur gjithashtu, me 8 miliardë ton që tani ndotin të gjithë planetin, tha rishikimi, nga maja e malit Everest deri në hendekun më të thellë të oqeanit. Më pak se 10% e plastikës riciklohet.
Plastikat rrezikuan njerëzit dhe planetin në çdo fazë, tha rishikimi, që nga nxjerrja e lëndëve djegëse fosile nga të cilat janë bërë, deri te prodhimi, përdorimi dhe asgjësimi. Kjo rezulton në ndotje të ajrit, ekspozim ndaj kimikateve toksike dhe infiltrim të trupit me mikroplastika. Ndotja nga plastika mund të nxisë edhe mushkonjat që mbartin sëmundje, pasi uji i kapur në plastikën e hedhur ofron vende të mira për shumim.
Rishikimi, i botuar në revistën kryesore mjekësore Lancet, u publikua para raundit të gjashtë dhe ndoshta të fundit të negociatave midis vendeve për të rënë dakord për një traktat global të plastikës ligjërisht të detyrueshëm për të trajtuar krizën.
Bisedimet janë shoqëruar nga një mosmarrëveshje e thellë midis më shumë se 100 vendeve që mbështesin një kufizim në prodhimin e plastikës dhe shteteve të naftës si Arabia Saudite që kundërshtojnë propozimin. The Guardian zbuloi së fundmi se si shtetet e naftës dhe lobistët e industrisë së plastikës po i pengojnë negociatat.
“Ne dimë shumë rreth gamës dhe ashpërsisë së ndikimeve shëndetësore dhe mjedisore të ndotjes nga plastika”, tha Prof. Philip Landrigan, pediatër dhe epidemiolog në Kolegjin e Bostonit në SHBA, dhe autor kryesor i raportit të ri. Ai tha se ishte e domosdoshme që traktati i plastikës të përfshinte masa për të mbrojtur shëndetin e njeriut dhe planetit.
“Ndikimet bien më shumë mbi popullatat vulnerabël, veçanërisht foshnjat dhe fëmijët”, tha ai. “Ato rezultojnë në kosto të mëdha ekonomike për shoqërinë. Është detyrë e jona të veprojmë si përgjigje”.
Shtetet e naftës dhe industria e plastikës kanë argumentuar se fokusi duhet të jetë në riciklimin e plastikës, jo në uljen e prodhimit. Por, ndryshe nga letra, qelqi, çeliku dhe alumini, plastikat kimikisht komplekse nuk mund të riciklohen lehtësisht. Raporti tha: “Tani është e qartë se bota nuk mund të riciklojë rrugën e saj për të dalë nga kriza e ndotjes nga plastika”.
Më shumë se 98% e plastikës prodhohen nga nafta fosile, gazi dhe qymyri. Procesi i prodhimit që kërkon shumë energji nxit krizën klimatike duke lëshuar ekuivalentin e 2 miliardë ton CO2 në vit – më shumë se emetimet e Rusisë, ndotësit të katërt më të madh në botë. Prodhimi i plastikës gjithashtu prodhon ndotje të ajrit, ndërsa më shumë se gjysma e mbetjeve plastike të pamenaxhuara digjen në ajër të hapur, duke rritur më tej ajrin e ndotur, vuri në dukje raporti.
Më shumë se 16 mijë kimikate përdoren në plastikë, duke përfshirë mbushës, ngjyrues, retardantë flakësh dhe stabilizues. Shumë kimikate plastike ishin të lidhura me efektet shëndetësore në të gjitha fazat e jetës njerëzore, tha raporti, por kishte mungesë transparence në lidhje me atë se cilat kimikate ishin të pranishme në plastikë.
Analiza zbuloi se fetuset, foshnjat dhe fëmijët e vegjël ishin shumë të ndjeshëm ndaj dëmeve që lidhen me plastikën, me ekspozim të lidhur me rreziqe në rritje të abortit, lindjes së parakohshme dhe të vdekur, defekteve të lindjes, rritjes së dëmtuar të mushkërive, kancerit të fëmijërisë dhe problemeve të fertilitetit më vonë në jetë.
Mbetjet plastike shpesh zbërthehen në mikro- dhe nano-plastika të cilat hyjnë në trupin e njeriut nëpërmjet ujit, ushqimit dhe frymëmarrjes. Grimcat janë gjetur në gjak, tru, qumësht gjiri, placenta, spermë dhe palcë kockore.
Ndikimi i tyre në shëndetin e njeriut është kryesisht i panjohur deri më tani, por ato janë lidhur me goditje në tru dhe atakë në zemër dhe studiuesit thanë se ishte e nevojshme një qasje paraprake.
