“Nuk është figurë unifikuese”, Hoti del kundër Sejdiut për president
Finlanda dhe Izraeli kanë nënshkruar “në heshtje” një zgjatje të një memorandumi mirëkuptimi për bashkëpunimin mbi materialet e mbrojtjes që do të qëndrojë në fuqi deri në vitin 2034, sipas transmetuesit publik finlandez Yle të hënën.
Memorandumi synon të lehtësojë bashkëpunimin midis dy vendeve për kërkimin, zhvillimin dhe prokurimin e pajisjeve ushtarake. Marrëveshja fillimisht u hartua në vitin 2013 dhe periudha e mëparshme e vlefshmërisë së saj po i afrohej fundit. Finlanda thuhet se propozoi zgjatjen e tij në fillim të vitit 2024.
Ndryshe nga mandatet e mëparshme pesëvjeçare, memorandumi i fundit e zgjat bashkëpunimin për 10 vjet, deri në vitin 2034. Yle raportoi se marrëveshja ka tërhequr pak vëmendje publike sepse Ministria e Mbrojtjes e Finlandës nuk e shpalli atë.
Transmetuesi gjithashtu vuri në dukje se memorandumi u nënshkrua ndërkohë që lufta në Gaza ishte duke u zhvilluar. Në kohën kur u nënshkrua, dhjetëra mijëra civilë ishin vrarë në luftë dhe Izraeli po përballej me akuza në rritje për gjenocid.
Ministri i Mbrojtjes, Antti Hakkanen, miratoi memorandumin në fillim të vitit 2024. Ai e përshkroi atë si një marrëveshje rutinë midis vendeve të përfshira në tregtinë e mbrojtjes dhe tha se Finlanda ka dokumente të ngjashme bashkëpunimi me rreth 40 vende, duke përfshirë Izraelin, i cili ka qenë një partner afatgjatë.
Hakkanen tha gjithashtu se nuk kishte asgjë të pazakontë në lidhje me zgjatjen e memorandumit duke pasur parasysh blerjet e mëparshme të mbrojtjes të Finlandës nga Izraeli.
Pak para fillimit të luftës në Gaza, qeveria e kryeministres së atëhershme Sanna Marin vendosi të blinte sistemin e mbrojtjes ajrore të Izraelit David’s Sling për më shumë se 300 milionë euro (350 milionë dollarë), sipas Yle.
Memorandumi krijon një grup të përbashkët koordinues finlandezo-izraelit që takohet të paktën një herë në vit. Finlanda përfaqësohet nga zyrtari i Ministrisë së Mbrojtjes, Olli Ruutu.
Grupi ofron një kanal zyrtar për kontakte të rregullta midis zyrtarëve të industrisë së mbrojtjes nga të dy vendet. Yle tha se kërkoi informacione të mëtejshme rreth grupit, por nuk ishte në gjendje të intervistonte Ruutu-n.
Në maj, Helsinki priti një seminar finlandezo-izraelit të industrisë së mbrojtjes ku morën pjesë dhjetëra kompani ushtarake nga të dy vendet, ku ata vendosën kontakte dhe eksploruan marrëdhënie të mundshme biznesi.
Gazeta izraelite Ynetnews raportoi se delegacioni finlandez në seminar tregoi se Finlanda synonte të thellonte bashkëpunimin me Izraelin. Ai gjithashtu raportoi se dy duzina projekte janë duke u zhvilluar midis ushtrisë finlandeze dhe industrisë së mbrojtjes të Izraelit.
Një zyrtar i Ministrisë izraelite të Mbrojtjes tha për The Jerusalem Post se “Finlanda na jep një portë hyrëse për në NATO dhe tregun më të gjerë evropian”. Yle raportoi se shumica e publikut finlandez mbështet ndalimin e tregtisë së armëve me Izraelin.
Ministrja e Jashtme, Elina Valtonen, tha vitin e kaluar se Finlanda “praktikisht nuk kishte tregti armësh me Izraelin”, ndërsa kryeministri Petteri Orpo tha se marrëveshjet individuale të armëve duhet t’i nënshtrohen një shqyrtimi kritik.
Kari Paasonen, një studiues i tregtisë së armëve në Institutin e Kërkimeve të Paqes në Tampere, tha se qëndrimi publik i Finlandës ishte se nuk dëshironte të thellonte bashkëpunimin e materialit mbrojtës me Izraelin për shkak të luftës së Gazës.
Paasonen argumentoi se memorandumi në vend të kësaj sugjeronte se Finlanda kishte kërkuar të thellonte marrëdhëniet.
Ai tha gjithashtu se edhe pa blerje të reja armësh, marrëveshjet e mëparshme do ta bënin Finlandën një klient izraelit për vitet në vijim, pasi sistemet e blera tashmë do të kërkonin mirëmbajtje, pjesë këmbimi, softuer dhe përmirësime, shkruan Abcnews.al.
“Finlanda është, në praktikë, e varur nga industria e mbrojtjes e Izraelit,” tha Paasonen.
