Hetimet paraprake kanë treguar se shembja e një akullnajeje mund të ketë qenë shkaku i përmbytjes së menjëhershme në kufirin Nepal-Tibet, duke nxjerrë në pah problemin e shkrirjes së shpejtë të akullit në Himalaje, kanë thënë shkencëtarët për BBC.
Raportimet fillestare për një tërmet bënë që shumë njerëz të besonin se lëkundjet sizmike kishin shkaktuar një rrëshqitje dheu, e cila më pas kishte shkaktuar përmbytjen që ka marrë jetën e të paktën 177 personave.
Megjithatë, Shërbimi Gjeologjik i SHBA-së (USGS) sqaroi më vonë se katastrofa ishte shkaktuar nga një “shembje akullnajeje”, që ndodh kur një akullnajë ose një pjesë e saj shpërbëhet dhe shembet.
Goditja e akullnajës së shembur në fundin e luginës ishte aq e fuqishme, saqë shkaktoi një sinjal sizmik me magnitudë 5.2, sipas të dhënave të USGS dhe shkencëtarëve që kanë analizuar ngjarjen.
Dr. Simon Cook, ekspert i akullnajave në Universitetin e Dundee, i tha BBC-së se ekipi i tij kishte zbuluar se pjesa e poshtme e një akullnaje në Nepal, pranë majës Langtang Lirung – rreth 15 kilometra në perëndim të zonës së përmbytjeve – ishte shembur.
Ai vlerësoi se akullnaja ishte shembur në drejtim të veriperëndimit dhe më pas masat e saj kishin lëvizur në drejtim të perëndimit, përgjatë rrjedhës së lumit.
Një analizë e Qendrës Ndërkombëtare për Zhvillimin e Integruar Malor (ICIMOD), institucion shkencor ndërqeveritar, ka gjetur se mund të ketë ndodhur “një ortek akulli dhe shkëmbinjsh me origjinë nga një zonë në lartësi të madhe”.
Kjo bëri që një “sasi e madhe akulli dhe mbetjesh shkëmbore” të hynte në lumin Lende Khola, degë e lumit Bhote Koshi, duke shkaktuar një rritje të menjëhershme të rrjedhës së lumit me ujë, sedimente dhe gurë të mëdhenj që u përhapën në drejtim të zonave më të ulëta.
Sipas ICIMOD, niveli i ujit në lumenjtë në rrjedhën e poshtme u rrit me 7 deri në 9 metra brenda 30 minutash, ndërsa disa stacione për monitorimin e ujit u shkatërruan ose u dëmtuan.
Mike Searle, profesor i shkencave të tokës në Universitetin e Oksfordit, tha se i gjithë procesi – nga rrëshqitja e dheut deri te përmbytja – mund të ketë zgjatur disa orë apo edhe disa ditë.
“Fuqia e madhe e valës së mbetjeve sugjeron se mund të ketë pasur fillimisht një rrëshqitje dheu; uji u grumbullua, bllokoi lumin dhe më pas diga u çarë, duke shkaktuar një përmbytje të madhe”, tha ai për BBC.
Topografia e zonës mund ta ketë përkeqësuar gjithashtu përmbytjen. Searle vuri në dukje se Langtang Lirung ndodhet në kreshtën e lartë të Himalajeve dhe se në të dyja anët e malit ka “lugina jashtëzakonisht të pjerrëta”, të cilat mund ta kenë kanalizuar ujin me shpejtësi më të madhe.
Ende nuk është e qartë se çfarë e shkaktoi shembjen e akullnajës të mërkurën.
Searle tha se Langtang Lirung, njësoj si pjesa tjetër e Himalajeve, është duke u ngritur gradualisht për shkak të lëvizjeve tektonike afatgjata, ku një pllakë tektonike shtyn një tjetër lart.
“Është sikur të vendosësh një krik nën makinë dhe ta ngresh atë”, tha ai.
“Ndërsa mali ngrihet, akullnaja bëhet gjithnjë e më e pjerrët dhe është e pashmangshme që pjesë të saj të shkëputen.”
Megjithatë, sipas tij, zakonisht bëhet fjalë për masa më të vogla që bllokojnë përkohësisht lumenjtë dhe më pas largohen lehtësisht nga rrjedha e ujit. Në këtë katastrofë, duket se e gjithë akullnaja është shembur “në një të rënë”, gjë që Searle e cilësoi si “shumë të pazakontë”.
“Këto përmbytje ndodhin gjatë gjithë kohës, por jo në këtë përmasë”, tha ai.
Sipas tij, ngjarja e së mërkurës ka të ngjarë të jetë shkaktuar nga dy procese të ndryshme – tektonika, me ngritjen e Himalajeve, dhe ndryshimet klimatike, për shkak të temperaturave gjithnjë e më të larta dhe shkrirjes së akullnajave.
“E gjithë kjo po kombinohet për të krijuar këto katastrofa që tani po i shohim në mënyrë gjithnjë e më të shpeshtë”, tha ai.
Shkencëtarët kanë paralajmëruar prej vitesh për shkrirjen e akullit dhe shkrirjen e permafrostit – tokës së ngrirë prej shekujsh – në Himalaje si pasojë e ndryshimeve klimatike.
