Nga Ksamili te Alpet, “Skyscanner” promovon Shqipërinë si destinacionin më ekonomik për pushime
Shkencëtarët janë përballur me një nga zbulimet më enigmatike të viteve të fundit: një planet gjigant gazi, me formë të pazakontë si limon, që po vë në dyshim të gjitha teoritë ekzistuese mbi formimin dhe evolucionin e planetëve.
Planeti, i zbuluar nga Teleskopi Hapësinor James Webb (JWST) i NASA-s, quhet PSR J2322–2650b dhe ka përmasa të ngjashme me Jupiterin. Megjithatë, karakteristikat e tij janë aq të çuditshme, sa studiuesit e konsiderojnë një përjashtim ekstrem edhe në botën e ekzoplanetëve
Nuk rrotullohet rreth një ylli të zakonshëm
Ndryshe nga shumica e planetëve të njohur, PSR J2322–2650b nuk orbiton një yll si Dielli, por një pulsar – një yll neutronik jashtëzakonisht i dendur, që përfaqëson bërthamën e mbetur të një ylli të vdekur. Ky pulsar, i ndodhur rreth 750 vite-dritë larg Tokës, e bombardon vazhdimisht planetin me rreze gama dhe ushtron mbi të një gravitet ekstrem.
Si pasojë, planeti shtrihet dhe deformohet, duke marrë një formë unike të zgjatur, të krahasuar nga shkencëtarët me një limon.
Temperatura ekstreme dhe një “vit” prej 7.8 orësh
PSR J2322–2650b ndodhet vetëm 1.6 milion kilometra larg pulsarit, një distancë jashtëzakonisht e vogël krahasuar me largësinë Tokë–Diell. Kjo bën që një vit në këtë planet të zgjasë vetëm 7.8 orë.
Ndërveprimi i dhunshëm me pulsarin krijon kontraste ekstreme temperaturash:
rreth 650°C gjatë natës
deri në 2.030°C gjatë ditës
Këto janë ndër diferencat më të mëdha termike të vëzhguara ndonjëherë në një planet.
Atmosferë që “nuk duhet të ekzistojë”
Ajo që i ka tronditur më shumë studiuesit është përbërja e atmosferës. Sipas të dhënave të JWST, atmosfera e planetit përbëhet kryesisht nga karbon dhe helium, me prani të karbonit molekular (C₂ dhe C₃) – diçka që nuk është parë kurrë më parë në një ekzoplanet.
“Në temperatura kaq të larta, karboni zakonisht lidhet me elementë të tjerë. Prania e tij në formë të pastër tregon se në atmosferë pothuajse nuk ka fare oksigjen apo azot,” shpjegon Dr. Michael Zhang nga Universiteti i Çikagos.
Nga rreth 6.000 ekzoplanetë të njohur, PSR J2322–2650b është i vetmi planet gjigant gazi që orbiton një yll neutronik, çka e bën edhe më të pashpjegueshëm mbijetesën e tij.
“Çfarë dreqin është kjo?”
Studimi i ri, i pranuar për botim në revistën The Astrophysical Journal Letters, ka shtuar edhe më shumë pikëpyetje.
“Kur pamë të dhënat, reagimi ynë i parë ishte: ‘Çfarë dreqin është kjo?’”, tha Dr. Peter Gao, bashkautor i studimit nga Carnegie Earth and Planets Laboratory. “Është krejtësisht ndryshe nga çdo gjë që kemi parë apo prisnim.”
Shkencëtarët nuk kanë ende një shpjegim të qartë për origjinën e planetit. Teoria më e mundshme sugjeron se gjatë ftohjes së tij, karboni dhe oksigjeni mund të jenë kristalizuar në brendësi, duke lejuar që kristalet e karbonit të ngrihen drejt sipërfaqes dhe të përzihen me helium.
Megjithatë, siç thekson profesori Roger Romani nga Universiteti Stanford, misteri mbetet i hapur:
“Diçka duhet të ketë ndodhur që të mbajë larg oksigjenin dhe azotin. Dhe pikërisht aty qëndron enigma. Por është bukur të mos dimë gjithçka – kjo është kënaqësia e shkencës.”
Si studiohen planetët e largët
Për të analizuar atmosferat e ekzoplanetëve, shkencëtarët përdorin spektroskopinë e absorbimit, duke studiuar dritën që kalon përmes atmosferës së planetit. Çdo element thith gjatësi vale të caktuara, duke lënë gjurmë karakteristike në spektër, të cilat u mundësojnë studiuesve të identifikojnë përbërjen kimike.
Falë teleskopëve hapësinorë si James Webb, këto analiza kryhen pa ndërhyrjen e atmosferës së Tokës, duke zbuluar botë krejtësisht të huaja për imagjinatën njerëzore.
PSR J2322–2650b mbetet një nga enigmat më intriguese të astronomisë moderne – një planet që jo vetëm sfidon teoritë ekzistuese, por edhe hap kapituj të rinj në kërkimin për të kuptuar universin./kultplus
