Në dhjetor të vitit 2019, përpjekjet për t’i dhënë fund luftimeve në Donbas i sollën në Paris presidentin ukrainas Volodymyr Zelensky dhe homologun e tij rus, Vladimir Putin. Takimi u zhvillua në kuadër të Formatit të Normandisë, një platformë joformale e krijuar nga Franca dhe Gjermania me pjesëmarrjen e Rusisë dhe Ukrainës, menjëherë pas shpërthimit të konfliktit në lindje të Ukrainës.
Ky samit ndodhi vetëm pak muaj pasi Zelensky kishte marrë postin e presidentit, në maj 2019, duke mposhtur në zgjedhje Petro Poroshenkon. Ky i fundit, edhe pse kishte negociuar drejtpërdrejt me Putinin, nuk kishte arritur rezultate konkrete në drejtim të paqes.
Në Paris, përballë Emmanuel Macron dhe Angela Merkel, dy liderët e vendeve kryesore të BE-së, Putin dhe Zelensky diskutuan hapat e mundshëm drejt ndërprerjes së konfliktit. Nga ky samit dolën disa marrëveshje kryesore:
- Armëpushim i plotë deri në fund të vitit 2019;
- Lirimi i të burgosurve të luftës;
- Tërheqja e trupave nga tri zona të reja në Donbas deri në mars 2020;
- Zbatimi i disa dispozitave të Marrëveshjeve të Minskut, përfshirë mbajtjen e zgjedhjeve lokale në territoret e kontrolluara nga separatistët dhe procesin e riintegrimit të tyre në Ukrainë.
Megjithatë, këto marrëveshje nuk sollën një stabilitet afatgjatë. Moska dhe Kievi vazhduan të mbeteshin larg kompromisit për tërheqjen e trupave dhe procesin zgjedhor në zonat e okupuar. Samitet pasuese – në Paris në janar 2022 dhe në Berlin në shkurt të po atij viti – nuk dhanë rezultat. Më 24 shkurt 2022, Rusia nisi pushtimin e plotë të Ukrainës, duke i dhënë fund praktikisht çdo shprese të Formatit të Normandisë, siç e pranoi edhe Zelensky në mars të atij viti.
Përfshirja e SHBA dhe roli i Donald Trump
Ndryshe nga samitet e vitit 2019, në përpjekjet e fundit për paqe është përfshirë edhe SHBA. Ish-presidenti Donald Trump ka treguar gatishmëri të luajë rol ndërmjetësues. Në maj, ai e inkurajoi Zelenskyn të pranonte ftesën e Putinit për bisedime në Stamboll, madje deklaroi se mund të merrte pjesë personalisht, por Putin nuk u paraqit.
Më vonë, Trump u takua me Putinin në një samit historik në Alaska – takim i parë mes tyre që nga viti 2019. Në Uashington, Zelensky dhe Trump zhvilluan gjithashtu bisedime me shtatë liderë evropianë, duke diskutuar mundësinë e përfundimit të luftës. Trump premtoi garanci sigurie për Kievin dhe propozoi një takim dypalësh mes Zelenskyt dhe Putinit, i cili do të pasohej nga një tryezë trepalëshe me pjesëmarrjen e tij.
Ende nuk është vendosur as data dhe as vendi i këtij takimi. Zelensky ka përmendur Romën si një opsion, ndërsa vende si Franca, Gjermania, Spanja dhe Finlanda sugjerojnë një lokacion neutral si Gjeneva. Nga ana tjetër, Turqia ka ofruar dy herë mundësinë që të jetë mikpritëse e bisedimeve mes dy liderëve.
