Shkrimtari i njohur hungarez Péter Nádas, një prej zërave më të rëndësishëm të letërsisë evropiane bashkëkohore, është ndarë nga jeta në moshën 83-vjeçare.
Lajmi u konfirmua nga botuesi i tij, i cili bëri të ditur se Nádas vdiq në shtëpinë e tij në Gombosszeg, një fshat në jugperëndim të Hungarisë, ku kishte jetuar i tërhequr nga jeta publike për dekada.
Nádas lindi në Budapest më 14 tetor 1942. Ai i mbijetoi Holokaustit së bashku me familjen, duke u fshehur dhe duke përdorur dokumente të falsifikuara. Megjithatë, gjatë fëmijërisë së tij, trashëgimia hebraike e familjes nuk u diskutua.
Prindërit e tij ishin komunistë të bindur, por më vonë u zhgënjyen nga ideologjia. Nëna e Nádasit vdiq nga një sëmundje kur ai ishte vetëm 13 vjeç, ndërsa tre vite më vonë, babai i tij u vetëvra. Këto përvoja të hershme të humbjes, traumës dhe heshtjes do të linin gjurmë të thella në botën e tij letrare.
Nádas nisi të punonte si gazetar në vitin 1965 dhe vijoi këtë profesion deri në vitin 1969, përpara se t’i kushtohej tërësisht letërsisë.
Ai u bë i njohur ndërkombëtarisht me romanin “Një libër kujtimesh”, për të cilin punoi për afro 12 vjet. Vepra, prej rreth 1300 faqesh, u konsiderua një pikë kthese në karrierën e tij dhe një prej romaneve më të rëndësishme të letërsisë evropiane të shekullit XX.
Një tjetër vepër madhore ishte “Histori paralele”, për të cilën Nádas punoi për 17 vjet. Romani, me më shumë se 1000 faqe, ndërthur personazhe, ngjarje dhe periudha të ndryshme historike, duke krijuar një univers kompleks letrar ku kufijtë mes kujtesës individuale dhe historisë kolektive bëhen shpesh të paqartë.
Në veprat e tij, Nádas eksploroi Evropën e shekullit XX, traumat e luftërave dhe diktaturave, kujtesën, dëshirën dhe marrëdhëniet njerëzore. Trupi dhe përvoja fizike e njeriut zënë një vend të veçantë në shkrimtarinë e tij, ndërsa rrëfimi i tij karakterizohet nga një vëmendje e jashtëzakonshme ndaj detajeve, kujtesës dhe ndërthurjes së kohëve.
Nádas ishte gjithashtu autor i kujtimeve dypjesëshe “Detaje të shkëlqyera”, një vepër që përbën një përballje të thellë me historinë dhe kujtesën familjare e kolektive. Nëpërmjet historisë së familjes së tij, shkrimtari rikthehet te traumat e Evropës së shekullit XX dhe mënyra se si ngjarjet historike vazhdojnë të jetojnë në kujtesën e brezave.
Që prej vitit 1984, shkrimtari jetonte në Gombosszeg, në një shtëpi tradicionale fshatare të ndërtuar me argjilë dhe dru, së bashku me bashkëshorten e tij, Magda Salamon. Larg zhurmës së jetës publike, ai vijoi për dekada të ndërtonte një nga veprat më ambicioze të letërsisë hungareze dhe evropiane.
Gjatë viteve të fundit, emri i Péter Nádas u përmend shpesh mes pretendentëve për Çmimin Nobel në Letërsi. Megjithatë, në vitin 2025, çmimi iu dha bashkëkombësit të tij, shkrimtarit hungarez László Krasznahorkai.
Përtej çmimeve dhe vlerësimeve, rëndësia e Nádasit qëndron në mënyrën se si ai e shndërroi përvojën personale në një reflektim të gjerë mbi historinë evropiane. Romanet e tij të mëdha nuk janë thjesht rrëfime për individë, por përpjekje për të kuptuar se si luftërat, diktaturat, kujtesa, humbja dhe dëshira formësojnë jetën njerëzore.
Me veprën e tij monumentale dhe stilin e veçantë të rrëfimit, Péter Nádas lë pas një trashëgimi të rëndësishme në letërsinë evropiane dhe një prej portreteve më të thella letrare të historisë së trazuar të shekullit XX./KultPlus.com
