Rrezet X të para të marra në hapësirë nga astronautët

Ndërsa misionet hapësinore bëhen më të shpeshta dhe zgjasin më shumë, studiuesit po eksplorojnë mënyra për ta sjellë kujdesin shëndetësor më afër astronautëve.

Teknologjitë mjekësore portative mund të luajnë një rol kyç, siç ka treguar një studim i kohëve të fundit që teston një pajisje të re me rreze X në bordin e një anijeje kozmike.

Anëtarët jo-mjekësorë të ekuipazhit në një fluturim hapësinor komercial morën rrezet X të para diagnostikuese të marra gjatë një fluturimi në orbitë, duke përdorur një gjenerator digjital pa tel të lëvizshëm me rreze X.

Rezultatet, të botuara në revistën Radiology, nga Shoqata Radiologjike e Amerikës së Veriut, treguan se cilësia e imazheve ishte po aq e mirë sa në tokë, transmeton Telegrafi.

Të gjitha rrezet X në fluturim ishin ekuivalente me ato të marra para ngritjes në cilësinë e përgjithshme të imazhit, rezolucionin hapësinor dhe rezolucionin e kontrastit, vunë në dukje studiuesit.

Megjithatë, një nga pengesat kryesore mbetet sfida e marrjes së një pozicionimi të saktë të pacientit në mikrogravitet – një gjendje fizike në të cilën tërheqja e perceptuar e gravitetit është jashtëzakonisht e dobët, duke bërë që objektet dhe njerëzit të duken pa peshë.

Imazhet e trupit qendror, të tilla si gjoksi, legeni dhe barku, rezultuan të kenë pozicionim më të keq gjatë fluturimit sesa ato të dorës ose parakrahut.

Studimi zbuloi gjithashtu se ekspozimi i vlerësuar ndaj rrezatimit për pjesëmarrësit nuk ishte më i madh se ai i shoqëruar me imazherinë standarde klinike në Tokë.

“Ka qenë një ëndërr për mjekësinë hapësinore të ketë më shumë se një modalitet imazherie për diagnostikimin e sëmundjeve dhe lëndimeve në hapësirë”, tha Sheyna Gifford, studiuese kryesore në Klinikën Mayo në Minesota në Shtetet e Bashkuara.

Ajo shtoi se makinat tradicionale me rreze X janë shumë të mëdha, prodhojnë shumë rrezatim dhe kanë tendencë të prodhojnë një imazh të paqartë nëse ka lëvizje, gjë që e bëri marrjen e imazheve diagnostikuese në orbitë “shumë sfiduese teknikisht”.

Sistemi i ri SpaceXray u lejoi anëtarëve jo-mjekësorë të ekuipazhit të merrnin imazhe radiografike me vetëm katër orë trajnim para fluturimit.

Pajisja u testua gjatë një fluturimi komercial të SpaceX të nisur më 31 mars 2025 për një mision tre-ditor dhe 14-orësh. Gjatë uljes dhe rikuperimit, gjeneratori i rrezeve X pësoi dëmtime sipërfaqësore strukturore, por komponentët e brendshëm të harduerit dhe prodhimi i rrezeve X nuk u prekën.

“Një sistem radiografie i gatshëm për fluturime hapësinore do të kishte implikime të thella jo vetëm për shëndetin e ekuipazhit, por edhe për detyrat jo-mjekësore kritike për misionin”, tha Gifford.

“Për praninë e qëndrueshme njerëzore në hapësirë, rrezet X janë kritike jo vetëm për anëtarët e ekuipazhit, por edhe për komponentët e tjerë të misionit si elektronika dhe kostumet hapësinore. E vetmja mënyrë për të parë brenda këtyre objekteve pa i çmontuar është t’i testosh me rreze X”, shtoi ajo.

Përtej aplikimeve shëndetësore, studiuesit vunë re se ky sistem i ri mund të jetë i dobishëm edhe në mjedise të tilla si zonat e luftimit ose komunitetet me burime të kufizuara për të zgjeruar shqyrtimin e sëmundjeve, duke përfshirë testimin e tuberkulozit.

Në fund të fundit, shkruan autorët, si komunitetet hapësinore ashtu edhe ato tokësore do të përfitojnë ndërsa teknologjia ultraportative e radiografisë digjitale vazhdon të përparojë. /Telegrafi/