Rama për BBC: Dua një drejtësi që nuk sheh as majtas, as djathtas
Kur të gërmojnë tokën në Filadelfia, pas 250 vitesh, më 4 korrik 2276, amerikanët e ardhshëm do të zbulojnë një cilindër metalik imponues që peshon mbi 400 kilogramë, i mbushur për ta me qindra objekte dhe dokumente nga i gjithë vendi, cilindër i varrosur për 250-vjetorin e Shteteve të Bashkuara.
E mbyllur fort në fillim të qershorit, kapsula e rëndë prej çeliku inox do të varroset sot, në 250-vjetorin e Deklaratës së Pavarësisë së Shteteve të Bashkuara, pranë vendit ku u nënshkrua në vitin 1776. Data e hapjes: 4 korrik 2276.
Kjo nuk është dhurata e vetme nga e kaluara që Amerika e sotme ka rezervuar për të ardhmen. Një kapsulë tjetër, e menduar të hapet vetëm për 500-vjetorin e vendit, u zbulua në Uashington, D.C., në zemër të ndërtesës së Kapitolit, disa ditë më parë.Ndërsa përmbajtja e vetë kapsulës nuk është detajuar, kapsula e kohës së Filadelfias, e varrosur përpara Sallës së Pavarësisë, ka zbuluar të gjitha sekretet e saj.
50 shtetet dhe pesë territoret e SHBA-së (Porto Riko, Guam, Ishujt Mariana të Veriut, Samoa dhe Ishujt Virgjër të SHBA-së), kryeqyteti, Uashingtoni, D.C., dhe institucione të ndryshme sportive dhe kulturore kontribuan në krijimin e “një koleksioni përfaqësues të Shteteve të Bashkuara 250 vjet në krijim”, tha Rosie Rios, drejtuese e organizatës ”America250” përgjegjëse për festimet e përvjetorit.
– Pendë shqiponje dhe IA –
Wisconsin përfshiu një pendë ngjyrë bezhë nga “Old Abe”, një shqiponjë që luftoi në rreth 30 beteja gjatë Luftës Civile, dhe Ohio një copë pëlhure nga makina fluturuese e vëllezërve Wright, që daton që nga viti 1903.Maine zgjodhi një kockë balene nga një specie e rrezikuar, balena e djathtë e Atlantikut të Veriut.
Të tjerë zgjodhën dëshmi ultramoderne, si Kalifornia, me përgjigjen e agjentit të inteligjencës artificiale Claude ndaj kërkesës: “Më shkruaj një parashikim se si do të duket Kalifornia pas 250 vjetësh”.
”America250” zgjodhi një iPhone portokalli të gjeneratës së fundit.
Midis artikujve të përzgjedhur, përveç një mori letrash dhe monedhash, ishin një faqeshënues i endur nga Wabanaki, një fis vendas amerikan nga Bregu Lindor; një diamant nga Arkansas; një recetë për “biscochito”, një biskotë me kanellë dhe një gjilpërë përkujtimore që feston kampionatin e NBA-së të Oklahoma City Thunder në vitin 2025.
Disa objekte u hodhën për shkak të shqetësimeve për ruajtjen.Një top futbolli amerikan prej lëkure, për shembull.Ky është enigma e një sipërmarrjeje të tillë: si t’i jepet asaj shansi më i mirë për të mbijetuar për shekujt që do të vijnë?
– ”Kavanoz” mbrojtës –
Në krye të projektit, Jay Nanninga, një inxhinier mekanik në Institutin Kombëtar të Teknologjisë (NIST), u mundua kur çështja e vendosjes së kapsulës brenda një statuje u bë më e ngjashme me varrosjen e saj. Ai mori në konsideratë forma të ndryshme, një katror, një cilindër dhe një yll. Opsioni i dytë, që kufizonte “saldimet dhe nyjet”, fitoi, dhe çeliku inox u zgjodh për rezistencën e tij ndaj korrozionit. Sfida kryesore?“Mbajtja e përmbajtjes së kapsulës të thatë”, shpjegon ai.
Së fundmi, një tel indiumi, një metal i lakueshëm i aftë të mbushë papërsosmëritë mikroskopike, e mbyll atë hermetikisht. Dokumentet në letër ruhen në një ndarje të veçantë, të mbyllur për “mbrojtje të dyfishtë”. Artikuj të tjerë ruhen në kuti kartoni.
“Mendoj se çeliku inoks do të jetë ende në gjendje të mirë pas 250 vjetësh”, thotë Jay Nanninga me optimizëm, edhe pse shkenca ka vetëm rreth 100 vjet të dhëna mbi materialin. Amerika nuk është e panjohur me këtë lloj projekti.
Një kapsulë kohore e krijuar në vitin 1876 për 100-vjetorin e Shteteve të Bashkuara u rihap në vitin 1976. Një tjetër, e projektuar për 200-vjetorin, mbahet në Arkivat Kombëtare dhe është planifikuar të rihapet pas 50 vjetësh, në vitin 2076. Me këtë kapsulë të re, Rios parashikon se “ne duam që brezat e ardhshëm të kenë një pamje autentike të asaj se kush ishim 250 vjet më parë. Cilat ishin vlerat tona, çfarë ndërtuam dhe si e shihnim veten si komb”. /ATSH-AFP/
