Formimi i vrimave të zeza supermasive i ka habitur shkencëtarët për dekada. Në mënyrë tipike, këta gjigantë kozmikë mendohet se dalin nga mbetjet e yjeve masivë—ato me të paktën 50 herë masën e Diellit tonë.
Megjithatë, edhe pas një miliard vitesh evolucioni dhe kolapsi yjor, vrima të tilla të zeza janë zakonisht vetëm rreth dhjetë masa diellore.
Kjo është shumë larg nga vrimat e zeza supermasive, si gjiganti me masë katër milionë diellore, Shigjetari A* , i gjetur në qendër të Rrugës sonë të Qumështit, ose vrimat e zeza me miliardë masë diellore të vëzhguara në galaktika të tjera.
Tradicionalisht, këto entitete të mëdha besohej se formoheshin përmes një procesi të zgjatur grumbullimi, ku vrimat e zeza më të vogla bashkohen gradualisht dhe grumbullojnë masë gjatë miliarda viteve.
Zbulimet befasuese të teleskopit James Webb
Megjithatë, vëzhgimet e fundit nga teleskopi hapësinor James Webb (JWST) e kanë kthyer këtë tregim në kokë.
JWST ka identifikuar vrima të zeza supermasive pranë agimit të kohës – vetëm qindra miliona vjet pas Big Bengut. Ky zbulim ngre një pyetje hutuese: si mund të ishin formuar kaq shpejt këto vrima të zeza supermasive?
Astrofizikanët nga UCLA besojnë se mund të kenë gjetur një përgjigje në substancën enigmatike të njohur si materia e errët . Gjetjet e tyre novatore sugjerojnë se materia e errët luajti një rol vendimtar në formimin e hershëm të këtyre gjigantëve kozmikë.
Materia e errët: Arkitekti misterioz i kozmosit
Materia e errët, një substancë që përbën pjesën më të madhe të masës së Universit, megjithatë mbetet e padukshme dhe e pazbuluar, mund të jetë çelësi për të kuptuar se si vrimat e zeza supermasive u formuan kaq shpejt në universin e hershëm.
Ndërsa materia e errët nuk ndërvepron me dritën ose lëndën e zakonshme në mënyrën me të cilën jemi njohur, ajo ushtron forca gravitacionale që ndikojnë në sjelljen e galaktikave dhe strukturave të tjera kozmike.
Studiuesit sugjerojnë se materia e errët mund të ketë penguar gazin e hidrogjenit të ftohet shumë shpejt në universin e hershëm.
Normalisht, kur një re e madhe gazi ftohet, ajo tenton të copëtohet në rajone më të vogla, secila duke formuar objektin e vet të dendur dhe jo një vrimë të zezë të vetme masive.
Ky proces drejtohet nga hidrogjeni molekular, i cili vepron si një agjent ftohës. Ndërsa molekulat e hidrogjenit përplasen me atomet e lirë të hidrogjenit, ato humbasin energjinë dhe e rrezatojnë atë, duke bërë që reja e gazit të ftohet dhe të copëtohet.
Roli i rrezatimit në formimin e vrimave të zeza
Për të zgjidhur misterin e vrimave të zeza të hershme supermasive, studiuesit Yifan Lu dhe Zachary Picker zhvilluan një model që futi rrezatim shtesë në ekuacion.
Llogaritjet e tyre treguan se ky rrezatim mund të ngrohë gazin dhe të prishë procesin e ftohjes duke ndarë hidrogjenin molekular.
Pa ftohjen dhe fragmentimin e shpejtë, reja e gazit do të mbetej mjaft e madhe dhe e dendur sa të shembet drejtpërdrejt në një vrimë të zezë supermasive.
Por nga e ka origjinën ky rrezatim vendimtar? Sipas hipotezës së ekipit të UCLA, materia e errët mund të mbajë përgjigjen. Disa forma të materies së errët mund të përmbajnë grimca të paqëndrueshme që prishen me kalimin e kohës, duke lëshuar fotone – grimca drite.
Këto fotone mund të ofrojnë rrezatimin e nevojshëm për të mbajtur renë e gazit të paprekur, duke e lejuar atë të shembet në një vrimë të zezë masive.
Ideja që materia e errët mund të lëshojë rrezatim, megjithëse në mënyrë indirekte, hap rrugë të reja për të kuptuar si vrimat e zeza supermasive, ashtu edhe vetë materien e errët.
Nëse materia e errët përbëhet nga grimca që prishen dhe lëshojnë rrezatim, kjo mund të shpjegojë pse këto vrima të zeza kolosale kanë ekzistuar kaq herët në historinë e Universit.
Për më tepër, kjo teori mund të japë një aluzion tërheqës për natyrën e materies së errët, një mister që u ka shpëtuar shkencëtarëve për dekada.
“Kjo mund të jetë zgjidhja pse vrimat e zeza supermasive gjenden shumë herët,” tha Picker.
“Nëse jeni optimist, mund ta lexoni këtë edhe si provë pozitive për një lloj materie të errët.
“Nëse këto vrima të zeza supermasive formohen nga kolapsi i një reje gazi, ndoshta rrezatimi shtesë i kërkuar do të duhej të vinte nga fizika e panjohur e sektorit të errët.”
Zbulimi i vrimave të zeza supermasive në universin e hershëm sfidon të kuptuarit tonë të evolucionit kozmik.
Materia e errët enigmatike, e cila përbën pjesën më të madhe të universit, mund të ketë qenë arkitekti i heshtur pas formimit të këtyre vrimave të zeza kolosale, duke hedhur dritë mbi një nga misteret më të thella të kozmosit./innovationnews/
