Si ka mbijetuar restoranti më i vjetër i Londrës për 228 vjet?
Harresa e një emri të njohur mund të jetë pjesë normale e plakjes, por përsëritja e vazhdueshme e pyetjeve, ngatërrimi i ilaçeve, vështirësitë me gjuhën, orientimin apo ndryshimet e papritura në personalitet mund të jenë shenja të hershme të demencës, sipas “The Times”.
Ekspertët theksojnë se njohja e këtyre ndryshimeve në kohë është bërë edhe më e rëndësishme, pasi sot ekzistojnë metoda më të avancuara diagnostikimi dhe trajtime që mund të ngadalësojnë përparimin e disa formave të sëmundjes.
Sipas neurologëve, plakja normale nuk nënkupton domosdoshmërisht humbje të pavarësisë funksionale.
Me kalimin e viteve, përpunimi i informacionit mund të bëhet më i ngadaltë, mund të jetë më e vështirë të mësohen teknologji të reja ose të kujtohen menjëherë emrat.
Por një sinjal alarmi është një ndryshim i ri dhe i vazhdueshëm krahasuar me aftësitë e mëparshme.
Për shembull, një person që gjatë një bisede pyet vazhdimisht të njëjtën gjë ose përsërit të njëjtën histori mund të ketë një problem më serioz me kujtesën afatshkurtër.
Megjithatë, një rënie e tillë nuk do të thotë automatikisht se personi ka demencë.
Në fazën e dëmtimit të lehtë kognitiv (MCI), individi mund të ketë vështirësi të reja me kujtesën apo funksione të tjera mendore, por vazhdon të jetë i pavarur në jetën e përditshme.
Mund të përdorë shënime, lista, kalendarë apo strategji të tjera për të kompensuar problemet.
Demenca përcaktohet kur dëmtimi fillon të ndikojë në aktivitetet e përditshme dhe personi bëhet i varur nga të tjerët për detyra që më parë i kryente vetë.
Një tjetër problem është se alzheimeri dhe demenca nuk janë e njëjta gjë.
Alzheimeri është një nga sëmundjet që mund të shkaktojë demencë, krahas sëmundjeve cerebrovaskulare, demencës me trupëzat e Lewy-t, demencës frontotemporale dhe çrregullimeve të tjera.
Madje, në rreth një të katërtën e rasteve, alzheimeri mund të shfaqet fillimisht pa problemet tipike të kujtesës.
Shenjat e para mund të jenë çrregullime të shikimit, vështirësi në gjetjen e fjalëve, probleme me llogaritjet, orientimin, veshjen ose përdorimin e pajisjeve të njohura.
Në disa raste, ndryshimi i parë mund të jetë në sjellje dhe personalitet.
Sjellje e re impulsive, agresive ose e papërshtatshme, por edhe tërheqja nga të tjerët, mungesa e iniciativës dhe apatia mund të jenë sinjale që duhen vlerësuar.
Këto forma jo tipike shfaqen më shpesh te personat që zhvillojnë alzheimer para moshës 65 vjeç.
Ekspertët vërejnë se klinikat po shohin gjithnjë e më shumë njerëz në të 50-at dhe fillim të të 60-ave për vlerësim, edhe pse kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se sëmundja është bërë më e shpeshtë në këto mosha.
Ndërkohë, diagnostikimi po ndryshon me shpejtësi.
Për alzheimerin mund të kërkohen biomarkerë të amiloid-beta-s, përmes skanimeve PET, analizave të lëngut cerebrospinal dhe, gjithnjë e më shumë, analizave të gjakut.
Këto teste synojnë të zbulojnë gjurmët biologjike të sëmundjes, por aktualisht nuk konsiderohen teste rutinë për njerëzit pa simptoma.
Për demencën me trupëza Lewy po zhvillohen gjithashtu teste që kërkojnë proteinën alfa-sinukleinë, megjithëse përdorimi i tyre klinik ende është më i kufizuar.
Një arsye tjetër pse diagnoza e hershme është e rëndësishme është shfaqja e barnave që mund të ngadalësojnë përparimin e Alzheimerit në fazat e hershme. Lecanemab dhe donanemab synojnë grumbullimin e proteinës amiloid-beta në tru.
Ato nuk e kurojnë sëmundjen dhe nuk janë të përshtatshme për çdo lloj demence, por në studime kanë treguar ngadalësim të rënies njohëse dhe funksionale. /ATSH/
