Kohët e fundit, disa vende në rajonin e Ballkanit Perëndimor kanë ndërmarrë hapa të rëndësishëm drejt energjisë së gjelbër.
Përhapja e ankandeve për projektet e energjisë së rinovueshme në shkallë të shërbimeve komunale ka qenë thelbësore për këtë.
Shqipëria sapo ka zhvilluar një ankand të energjisë së erës, pas dy ankandeve të suksesshme të energjisë diellore.
Ajo gjithashtu ka shpallur një ankand të ardhshëm diellor prej 300 MW.
Në qershor, Serbia njoftoi fillimin e raundit më të madh të ankandeve në rajon – 450 MW të kapacitetit gjenerues të erës dhe diellit – së bashku me një plan ankandi tre vjeçar duke shtuar kapacitetin total në 1 mijë e 300 MW. Kosova gjithashtu ka nisur ankandin e saj të parë për energjitë e rinovueshme në shkallë komunale.
Këta hapa janë kritikë për një rajon në të cilin sektori i energjisë po përballet me disa sfida urgjente.
Ka pasur pak investime në kapacitetin e prodhimit të energjisë që nga fundi i viteve 1980.
Rajoni në tërësi është i varur në masë të madhe nga qymyri.
Burimi tjetër i tij kryesor i energjisë – hidroenergjia – është gjithnjë e më i prekshëm ndaj ndryshimeve në hidrologji.
Një numër vendesh të Ballkanit Perëndimor varen kryesisht nga importet e shtrenjta të energjisë elektrike.
Kriza energjetike e shkaktuar nga lufta në Ukrainë ka nënvizuar ashpërsinë e situatës, duke nxjerrë në pah dobësitë strukturore në një sërë vendesh.
Për më tepër, politikat e veprimit të Bashkimit Evropian për klimën përfaqësojnë një shtytës shtesë tranzicioni – për shembull, Mekanizmi i Rregullimit të Kufirit të Karbonit do të ndikojë në konkurrencën e rajonit.
Këto veçori nënvizojnë arsyetimin për kalimin e shpejtë drejt sistemeve të sigurta, të pastra dhe të integruara të energjisë.
E parë në këtë kontekst, nisja e ankandeve në rajon është edhe më e rëndësishme.
Dhe rezultatet tregojnë se çfarë mund të arrihet: ankandi i parë në Shqipëri dha çmimin më të ulët për energjinë diellore në Ballkanin Perëndimor.
Angazhimet e politikave duhet të shoqërohen me rregullore që mundësojnë biznesin.
Suksesi i këtij komponenti qendror të tranzicionit të energjisë – rritja e investimeve në burimet e rinovueshme – varet nga një kombinim faktorësh.
Ai është ndërtuar, në radhë të parë, mbi një angazhim politik: një sinjal për tregun se e ardhmja e sektorit të energjisë është energjia e rinovueshme.
Kjo mund të marrë formën e objektivave të burimeve të rinovueshme, orareve për ankande, datave për heqjen e qymyrit dhe/ose objektivave afatgjatë të ekonomisë për arritjen e emetimeve neto zero.
Angazhimet e politikave duhet të shoqërohen me rregullore që mundësojnë biznesin: një kuadër ligjor dhe institucional gjithëpërfshirës që balancon rreziqet ndërmjet sektorit publik dhe atij privat.
Një reformë kryesore është futja e një kuadri për ankande të dizajnuara mirë.
Ndryshe nga përzgjedhja e drejtpërdrejtë ose ofrimi i pagesave mbështetëse të përcaktuara në mënyrë administrative, ankandet çojnë në transparencë dhe stimulojnë sektorin privat për të ofruar energji elektrike me çmime të ulëta për përdoruesit përfundimtarë.
Qëllimi i një ankandi të projektuar mirë është të maksimizojë grupin e ofertuesve të besueshëm.
E rëndësishmja, duhet të përdoren kritere transparente të përzgjedhjes.
Ndërsa tregjet maturohen, mekanizmat mbështetës duhet të evoluojnë në skema premium që sigurojnë integrimin e tregut të burimeve të rinovueshme.
BERZH-i ka synuar mbështetjen e saj drejt këtyre fushave, duke punuar në partneritet me politikëbërësit në të gjithë rajonin për të ofruar korniza rregullatore aftësuese dhe ankande të mirë-projektuara, si ato në Shqipëri dhe Serbi.
Rritja e shpejtë e burimeve të rinovueshme është vetëm hapi i parë drejt përshpejtimit të tranzicionit.
Do të nevojiten një sërë hapash të mëtejshëm.
Ankandet do të mbeten një mjet i rëndësishëm.
Por ato do të duhet gjithashtu të plotësohen nga mekanizma të tjerë – për shembull, Marrëveshjet e Blerjes së Energjisë së Korporatave dhe burimet e rinovueshme të shpërndara në shkallë të vogël. /Albanianpost.com
