Irlanda: Shqipëria, progres në rrugën drejt anëtarësimit në BE
Diagnoza e adenokarcinomës së mushkërive te Papa Leoni XIV, për të cilin nuk raportohet një histori e njohur e pirjes së duhanit, sjell në vëmendje një aspekt më pak të njohur të kësaj sëmundjeje: kanceri i mushkërive nuk prek vetëm duhanpirësit. Edhe pse duhani mbetet faktori kryesor i rrezikut, kjo formë kanceri mund të shfaqet edhe te njerëzit që nuk kanë pirë kurrë duhan.
Sipas mjekëve të Klinikës Terapeutike të Spitalit “Alexandra”, pranë Fakultetit të Mjekësisë të Universitetit Kombëtar dhe Kapodistrian të Athinës (EKPA), dr. Maria Kaparellou, mjeke specialiste në onkologji, dhe Thanos Dimopoulos, profesor i Mjekësisë Terapeutike, Onkologjisë dhe Hematologjisë, si dhe drejtor i Klinikës Terapeutike, kanceri i mushkërive te joduhanpirësit paraqet veçori të veçanta epidemiologjike dhe molekulare, të cilat po tërheqin gjithnjë e më shumë vëmendjen e studiuesve.
Rasti i Papës Leoni XIV ngre gjithashtu pyetje të rëndësishme mbi faktorët që lidhen me shfaqjen e sëmundjes, mundësitë e trajtimit të personalizuar dhe perspektivat për diagnostikimin e hershëm te njerëzit që nuk bëjnë pjesë në grupet tradicionale me rrezik të lartë.
Çfarë është adenokarcinoma e mushkërive dhe sa e shpeshtë është?
Kanceri i mushkërive mbetet shkaku kryesor i vdekjeve nga sëmundjet malinje në mbarë botën. Sipas të dhënave të Organizatës Botërore të Shëndetësisë për vitin 2022, u regjistruan rreth 2,5 milionë raste të reja dhe 1,8 milionë vdekje nga kjo sëmundje. Këto shifra përbëjnë përkatësisht 12,4% të diagnozave të reja të kancerit dhe 18,7% të vdekjeve nga sëmundjet malinje.
Adenokarcinoma është tipi histologjik më i shpeshtë i kancerit të mushkërive, duke përbërë rreth 40–50% të rasteve. Ajo mund të shfaqet si te duhanpirësit, ashtu edhe te njerëzit që nuk kanë pirë kurrë duhan.
Vlerësohet se në Shtetet e Bashkuara rreth 10–20% e rasteve të kancerit të mushkërive diagnostikohen te joduhanpirësit, ndërsa në disa popullata aziatike kjo përqindje është dukshëm më e lartë. Në këtë grup pacientësh, adenokarcinoma është forma histologjike mbizotëruese.
Pse shfaqet kanceri i mushkërive te joduhanpirësit?
Shfaqja e kancerit të mushkërive te njerëzit që nuk kanë pirë duhan nuk lidhet me një faktor të vetëm. Përkundrazi, ajo mund të jetë rezultat i ndërveprimit kompleks mes ekspozimeve mjedisore dhe karakteristikave biologjike të individit.
Ndër faktorët që po studiohen përfshihen ndotja e ajrit, ekspozimi pasiv ndaj tymit të duhanit, disa ekspozime profesionale dhe predispozita gjenetike. Megjithatë, prania e njërit ose e disa prej këtyre faktorëve nuk do të thotë domosdoshmërisht se personi do të zhvillojë sëmundjen.
Shkencëtarët theksojnë se kuptimi më i mirë i mekanizmave që çojnë në zhvillimin e kancerit te joduhanpirësit përbën një fushë të rëndësishme kërkimi. Qëllimi është të sqarohet pse disa njerëz preken nga kjo sëmundje edhe pa praninë e faktorit kryesor të njohur të rrezikut, si dhe të identifikohen ata që mund të kenë nevojë për monitorim më të afërt.
Cilat ndryshime gjenetike ndikojnë në trajtim?
Një nga dallimet më të rëndësishme mes adenokarcinomave te joduhanpirësit dhe atyre që lidhen me pirjen e duhanit ka të bëjë me profilin e tyre molekular.
Në tumoret e joduhanpirësve vërehen më shpesh disa ndryshime gjenetike që nxisin zhvillimin e kancerit, si mutacionet në gjenin EGFR dhe rirregullimet gjenetike në gjenet ALK dhe ROS1. Në të kundërt, tumoret që lidhen me duhanpirjen karakterizohen zakonisht nga një numër më i madh mutacionesh në tërësi.
Ky dallim ka rëndësi të drejtpërdrejtë për trajtimin e sëmundjes. Analiza molekulare e tumorit mund të identifikojë ndryshime gjenetike ndaj të cilave veprojnë barna të posaçme, duke mundësuar përdorimin e terapive të synuara te pacientët që plotësojnë kriteret përkatëse.
Ky përparim ka ndryshuar ndjeshëm qasjen terapeutike dhe prognozën për disa nëngrupe pacientësh. Megjithatë, zgjedhja e trajtimit varet nga karakteristikat e tumorit, stadi i sëmundjes dhe gjendja e përgjithshme klinike e pacientit.
Pse nuk ka ende kontroll të përcaktuar për zbulimin e hershëm te të gjithë?
Një nga çështjet më të rëndësishme që ngre diagnoza e Papës Leoni XIV është mundësia e zbulimit të hershëm të kancerit të mushkërive te njerëzit që nuk kanë pirë duhan.
Aktualisht, tomografia e kompjuterizuar e kraharorit me dozë të ulët rrezatimi është metoda e depistimit për të cilën ekzistojnë prova se ul vdekshmërinë nga kjo sëmundje te grupet e përzgjedhura me rrezik të lartë. Kriteret e përzgjedhjes bazohen kryesisht në moshën dhe historinë e pirjes së duhanit.
Për joduhanpirësit, nga ana tjetër, ende nuk ka të dhëna të mjaftueshme që të vërtetojnë se zbatimi sistematik i programeve të ngjashme të depistimit sjell përfitime të krahasueshme. Për këtë arsye, nuk është vendosur një program i përgjithshëm depistimi për të gjithë personat që nuk kanë pirë duhan.
Identifikimi i joduhanpirësve që mund të kenë rrezik të shtuar mbetet, për rrjedhojë, një përparësi e rëndësishme kërkimore. Zhvillimi i strategjive më të personalizuara mund të ndihmojë në zbulimin e sëmundjes në një fazë të hershme, përpara shfaqjes së simptomave.
Çfarë rëndësie ka historia familjare e kancerit?
Një tjetër çështje që shqyrtohet në raste të tilla është predispozita e mundshme trashëgimore. Prania e një lloji tjetër kanceri në familje, si mieloma multiple te një i afërm i shkallës së parë, mund të ngrejë pyetje mbi ekzistencën e faktorëve të përbashkët gjenetikë.
Megjithatë, shfaqja e formave të ndryshme të kancerit te pjesëtarë të së njëjtës familje nuk do të thotë domosdoshmërisht se ekziston një shkak i përbashkët trashëgimor.
Edhe pse janë identifikuar disa ndryshime të rralla gjenetike të trashëguara që lidhen me një predispozitë më të lartë për kancer të mushkërive, shumica e rasteve nuk shpjegohen nga ndonjë sindromë e njohur trashëgimore.
Për këtë arsye, historia familjare duhet të vlerësohet në kuadër të gjendjes së përgjithshme klinike dhe të të dhënave mjekësore të disponueshme.
Çfarë dihet për ndërhyrjen kirurgjikale të Papës Leoni XIV dhe prognozën?
Sipas njoftimeve zyrtare të cituara në artikullin burimor, më 13 tetor 2026, Papës Leoni XIV iu hoq lobi i poshtëm i mushkërisë së djathtë, pas diagnostikimit me adenokarcinomë. Tumori u përshkrua si i vogël dhe i lokalizuar, ndërsa u zbulua gjatë kontrolleve rutinë.
Hapi i ardhshëm vendimtar është përfundimi i ekzaminimit histopatologjik, për të përcaktuar nëse janë prekur nyjet limfatike. Ky rezultat, së bashku me madhësinë dhe karakteristikat e tjera patologjike të tumorit, do të ndihmojë në përcaktimin e stadit të sëmundjes dhe në vendimin nëse nevojitet trajtim shtesë.
Nëse tumori është i vogël dhe nuk konstatohet përfshirje e nyjeve limfatike, mund të mos jetë i nevojshëm trajtimi shtesë pas operacionit.
Në një situatë të tillë, mundësia e shërimit mund të jetë e lartë, mbi 80%, sipas specialistëve.
Megjithatë, prognoza përfundimtare nuk mund të përcaktohet me siguri përpara përfundimit të vlerësimit histopatologjik dhe shqyrtimit të plotë të të gjitha gjetjeve mjekësore.
Sfida e madhe e diagnostikimit të hershëm
Rasti i Papës Leoni XIV nxjerr në pah një sfidë të rëndësishme për onkologjinë moderne: kuptimin më të mirë të shkaqeve dhe mekanizmave që çojnë në zhvillimin e kancerit të mushkërive te njerëzit pa histori të pirjes së duhanit.
Pavarësisht përparimeve në analizat molekulare dhe zhvillimit të terapive të synuara, diagnostikimi i hershëm te joduhanpirësit mbetet një çështje e rëndësishme shkencore.
Identifikimi i personave që kanë rrezik të shtuar dhe zhvillimi i metodave të besueshme për zbulimin e sëmundjes mund të jenë hapa vendimtarë për përmirësimin e prognozës. /tvklan.al
